Verkoudheid & griep

Verkoudheid en griep

Wat is het?

Verkoudheid is een milde, maar zelflimiterende infectie van de bovenste luchtwegen. Meestal gaat het over een besmetting met het Rhinovirus. Verkoudheid gaat vanzelf over en heeft de volgende kenmerken:

  • Neusloop, neusverstopping en niezen
  • Keelpijn
  • Hoest
  • Heesheid, lichte spierpijn, algemeen malaise
  • Weinig of geen koorts

Bij volwassenen kan verkoudheid een week duren. De piek ligt bij dag twee of drie. De daarmee gepaard gaande hoest kan drie weken aanhouden. Bij jongere kinderen kan een verkoudheid tien tot veertien dagen duren. Risicogroepen voor verkoudheid zijn astma-lijders, mensen met een chronisch obstructieve longziekte (COPD), ouderen, mensen met verminderde immuniteit, rokers. Zij hebben meer kans op sinusitis en lagere luchtweginfecties.

Griep is een acute respiratoire infectie, veroorzaakt door het Influenza-virus. Griep is seizoensgebonden en komt voor van oktober tot april. De kenmerken van griep zijn:

  • Een plotse aanzet
  • Koorts > 38°, algemene malaise, spierpijn of hoofdpijn
  • Hoest, keelpijn, rhinitis of kortademigheid

Bij volwassenen duurt griep 3 à 5 dagen. Een volledig herstel wordt bereikt na 2 à 3 weken. De daarmee gepaard gaande hoest kan 3 weken aanhouden. Bij kinderen duurt griep minder lang en zijn de klachten doorgaans minder ernstig. Wel zijn kinderen meer vatbaar voor complicaties in de lagere (longontsteking, kroep) en hogere (middenoorontsteking) luchtwegen, en vatbaar voor braken, diarree, stuipen, enz...

Koorts is een verhoging van de lichaamstemperatuur (> 38° rectaal), meestal als gevolg van een infectie. Hoewel koorts hinderlijk is, is het zelden schadelijk. Koorts stimuleert zelfs het immuunsysteem. Kinderen tussen 6 maand en 3 jaar kunnen koortsstuipen vertonen. Dat is een abnormale reactie van het lichaam op koorts omdat het centrale zenuwstelsel van het kind nog niet rijp is. Koortsstuipen komen meestal éénmalig voor, maar zijn wel beangstigend voor ouders. Het kind kan het bewustzijn verliezen, de ogen draaien weg, het vertoont geen reactie op zintuiglijke prikkels, het lichaam verstijft, het kind vertoont schokkende bewegingen, kan braken, enz. ... Raadpleeg in ieder geval je arts.

 Hoest is een nuttige reactie die de luchtwegen bevrijdt van vreemde materialen of overtollig slijm. Een acute hoest kan langer dan drie weken aanhouden en is het gevolg van een bovenste luchtweginfectie (acute bronchitis, bacteriële sinusitis). Een subacute hoest kan drie tot acht weken aanhouden en kan het gevolg zijn van allergische rhinitis of bacteriële sinusitis. Een chronische hoest kan langer dan acht weken aanhouden.

 Oorzaken van hoest zijn onder meer:

  • Astma
  • Chronisch obstructief longlijden (COPD)
  • Chronische bronchitis
  • Gastro-oesofagale reflux
  • Hartfalen
  • Longkanker
  • Geneesmiddel (ACE-inhibitor, o.a. perindopril (Coversyl), lisinopril, ramipril)          
  • Psychische oorzaak

Risicogroepen voor hoestlijders zijn onder meer (ex)-rokers, (ex)-risicoberoepers, hartlijders en 80-plussers. Hoest kan worden overgedragen door direct contact of door contact met besmette huid of een besmet voorwerp. Hoest wordt ook overgedragen door rondzwevende viruspartikels die in de lucht vrijkomen bij hoesten of niezen. Hoest is al besmettelijk vooraleer er symptomen optreden en dat gedurende 1 à 2 weken.

Wat kan je zelf doen?

  • Neem rust, zeker in geval van griep, en blijf thuis.
  • Drink voldoende.
  • Rook niet, ook niet passief.
  • Bij koorts is een afkoelend bad niet zinvol.
  • Bij rhinitis: spoel de neus met een fysiologische zoutoplossing.
  • Bij keelpijn: houd je keel vochtig.
  • Bij hoest: zorg voor vochtige lucht (raam open, dampen).

Wat kan je apotheker doen?

Bij pijn of koorts:

Eerste keus: paracetamol (Dafalgan, Panadol)

  • Dit geeft geen problemen bij maagzweer, stollingsziekte of overgevoeligheid aan acetylsalicylzuur (Aspirine) of niet-steroïdale inflammatoire geneesmiddelen (bv. ibuprofen)
  • 500 mg à 1000 mg 3 à 4x/dag, minimaal 4 uur tussen doses (kind: 10 à 15 mg/kg tot 4 x/dag)
  • Bij zwangerschap/borstvoeding: max 2 g /dag
  • Bruistabletten: bevatten zout, dust best niet gebruiken bij hoge bloeddruk, hartfalen

Tweede keus: ibuprofen (Nurofen)

  • Niet te gebruiken bij maagaandoeningen of een eerder doorgemaakte maagbloeding of nierlijden
  • Er is een verhoogd risico op (maag)bloedingen indien ibuprofen wordt samen genomen met o.a. bloedverdunners.
  • Opletten bij astma/ chronisch obstructief longziekte (COPD): Het risico op een opflakkering verhoogt.
  • Kinderen met diarree of met een risico op uitdroging moeten voldoende drinken.
  • Ibuprofen: 200 à 400 mg tot 3 x/dag (kind: 5 à 10 mg/kg tot 3x/dag)
  • Bij zwangerschap/borstvoeding wordt ibuprofen afgeraden.

Bij neusloop:

  • Decongestiva: maximaal zeven dagen gebruiken
    • Lokale neusspray
    • Systemisch:
      • Pseudoefedrine: 30 à 60 mg per gift (max 240 mg/dag)
      • Fenylefrine: 10 à 20 mg per gift (max 60 mg/dag)
      • Niet gebruiken bij een kind van jonger dan zes jaar. Bij zwangerschap/borstvoeding, gebruik MAO-inhibitor (o.a. Azilect)
      • Veiliger (zeker bij kind < 6 jaar): fysiologische zoutoplossing

Bij keelpijn:

  • Bevochtig de keel:
    • Gorgelen met fysiologisch zoutoplossing
    • Zuigtabletten of keelspray (o.a. met desinfectans, lokaal anesthetica)
    • Neem een pijnstiller: zo nodig paracetamol

Bij hoest:

  • Bij een droge, prikkelende hoest: hoestsiroop/ zuigtabletten o.b.v. dextrometorfaan, pentoxyverine, codeïne (op voorschrift)
    • Gebruik bij zwangerschap/borstvoeding geen hoestsiroop (bij zwangerschap indien toch noodzakelijk dextrometorfaan onder toezicht arts)
    • Diabetici kunnen een suikervrije siroop of tabletten nemen.
    • Kinderen jonger dan zes beter geen hoestsiroop, eventueel lokaal balsem aanbrengen op borst en rug.
    • Bij een productieve hoest(slijmen):
      • Acetylcysteïne (Lysox), carbocysteïne (Siroxyl, MucoRhinatiol): mucolytica (slijmoplossend) in siroop, (bruis)tabletten, zakjes. Bij kinderen jonger dan twee jaar of bij zwangerschap is een kortstondig gebruik veilig.
      • Guiafenesine, broomhexine: expectorantia (slijmophoestend).  Bij kinderen jonger dan twee jaar, bij borstvoeding, of tijdens de 1ste trimester van de zwangerschap: niet toedienen

Wanneer raadpleeg je best je arts? 

  • In een aantal gevallen raadpleeg je best je arts:
  • Bij plotse koorts na terugkeer uit het buitenland (tropen)
  • Bij een vermoeden van hersenvliesontsteking (nekstijfheid, geen licht verdragen)
  • Bij astma/COPD-patiënten
  • Bij een ernstig hartlijden
  • Wanneer de hoest langer dan drie weken duurt

 Bij kinderen raadpleeg je best een arts in deze gevallen:

  • Bij kinderen jonger dan zes maanden en met een koorts van hoger dan 38,5°, hoest of oorpijn
  • Wanneer je kind een ernstig zieke indruk maakt, kortademig is of snel in- en uitademt
  • Wanneer je  kind al eens een longontsteking heeft gehad
  • Bij koorts van meer dan 40°, raadpleeg meteen de arts, ook wanneer er koortsstuipen aan te pas komen. Wanneer een koorts van meer dan 38,5° meer dan drie dagen aanhoudt bij een kind van minder dan zes maanden moet je meteen een arts raadplegen.
  • Bij oorpijn gedurende 24 uur, bij kinderen van zes maand tot twee jaar, of gedurende drie dagen, bij kinderen van meer dan twee jaar
  • Bij een piepende ademhaling, bij kortademigheid, of bij een vermoeden van kinkhoest (een gierende hoest, voornamelijk bij kinderen ouder dan tien jaar)

Volwassenen raadplegen best hun arts in deze gevallen:

  • Bij ernstige, algemene ziekte
  • Wanneer je ouder bent dan 75 jaar en koorts hebt van meer dan 38°
  • Wanneer je jonger bent dan 75 jaar en koorts hebt van meer dan 38° gedurende meer dan drie dagen
  • Bij ernstige klachten van sinusitis (drukpijn rond ogen, kaak, tanden, voornamelijk bij het bukken)
  • Bij kortademigheid, piepende ademhaling
  • Wanneer je pijn hebt bij het hoesten of inademen, of wanneer je bloed ophoest